خالق تحقيقى است و حرث شق كردن زمين است و ريختن تخم در آن و اين فعل عبد است و شما را قدرت بر اين هست لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً اگر خواهيم ما هر آينه بگردانيم آنچه را كه شما حرث كرده‌ايد و تخمى را كه به زمين افشانده‌ايد گياهى خشك و نابود فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ اى تعجبون پس گرديد شما كه پيوسته تعجب كنيد از خشك شدن حرث شما و بگوئيد مگر كه إِنَّا لَمُغْرَمُونَ بدرستى كه ما زيان زدگانيم از فقدان زرع ما بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ بلكه گوئيد كه ما محروم و ممنوع شدگانيم از رزق و روزى خود أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ آيا پس ديديد آبى را كه مىآشاميد شما آن را آيا شما نازل كرده‌ايد آن را مِنَ الْمُزْنِ از ابر أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ يا ما نازل كنندهء آنيم و باعتراف شما نازل كنندهء آن مائيم لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً اگر خواهيم بگردانيم آن آب را تلخ و شور كه اصلا نتوان آن را آشاميد و با وجود آنكه ما را قدرت بر اين معنى هست بمحض لطف و احسان آن را شيرين و لطيف در غايت عذوبت نازل ميگردانيم فَلَوْ لا تَشْكُرُونَ پس چرا شما شكر اين نعمت عظمى و عطيهء كبرى را بجا نمىآريد و ما را قادر بر جميع اشيا كه از جمله اعادهء معدوماتست نميدانيد و اقرار برين نميكنيد أَ فَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ آيا پس ديديد شما آتشى را كه بيرون مىآريد آن را از سودن دو چوب با هم مثل چوب مرخ و عفار چنانچه در سوره مباركه ياسين گذشت « 1 » أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ آيا شما آفريده‌ايد درخت آن آتش را يا ما ايجاد كننده و آفرينندهء آنيم نَحْنُ جَعَلْناها ما گردانيده‌ايم آن آتش را بخلق و ايجاد آن تَذْكِرَةً ياد آورنده مر آتش جهنم را و يا آگاه كننده و راه نماينده بر صحت بعث چه هر گاه كسى قادر بر ابداع آتش در شجر اخضر باشد بيقين قادر خواهد بود بر ابداع و ايجاد حرارت غريزيه در بدن ميت و زنده گردانيدن آن نوبت ديگر وَ مَتاعاً لِلْمُقْوِينَ و منفعتى براى مسافرين كه بروشنايى آن در شبها راه يابند و در وقت

--> ( 1 ) - ر ك ج 3 ص 762